Cơ Cở Sinh Lý Oxy Cao Áp

             – Vận chuyển oxy của cơ thể trong điều kiện áp suất bình thường

Oxy là một trong những chất cần thiết nhất để duy trì sự sống con người. Khi thiếu oxy nhiều quá trình chuyển hóa bị ảnh hưởng, rối loạn. Do đó vận chuyển oxy cung cấp cho các mô là rất quan trọng.

       Bình thường, hoạt động cung cấp oxy cho mô của cơ thể chia làm 3 giai đọan chính: Nhận oxy tại phổi, chuyển oxy tới mô, giao oxy cho mô.

Chuyên chở oxy từ phổi tới mô do hệ tuần hoàn đảm nhiệm. Oxy trong máu tồn tại dưới 2 dạng: dạng kết hợp với hemoglobin (HbO2 ) là chủ yếu ( khoảng 20 ml O2/100ml máu, chiếm 97% ) và dạng hòa tan chiếm tỷ lệ rất ít ( 0,3 ml O2/100ml máu, chỉ chiếm 3% ) . Như vậy trong điều kiện áp suất khí quyển bình thường với người khỏe mạnh , oxy hemoglobin trong máu đảm bảo về cơ bản lượng oxy cần thiết cho hoạt động cơ thể . Song khi lượng Hb trong máu bệnh nhân giảm hoặc bị phong tỏa do một số nguyên nhân nào đó, chẳng hạn : thiếu máu, bệnh Hb; Hb nằm trong các phức hợp bất thường  và các nguyên nhân khác làm giảm ái lực của Hb với oxy (  nhiệt độ cao, pH máu giảm , do chất 2,3 diphosphoglycerat) .  Lúc đó lượng oxy được vận chuyển đến tế bào giảm, nhiều khi bệnh nhân đã được hô hấp tăng cường bằng oxy nguyên chất vẫn không đáp ứng được  nhu cầu của quá trình chuyển hóa .

       Lượng oxy hòa tan tuy chỉ chiếm hàm  lượng thấp trong điều kiện bình thường, nhưng có ý nghĩa quan trọng:
– Do lượng oxy hòa tan vào các dịch cơ thể tỷ lệ thuận với phân áp oxy trong khí hít vào, ta có thể dùng oxy nguyên chất ở cao áp để tăng lượng oxy chuyên chở tới mô.
– Oxy hòa tan là dạng sử dụng của ty lạp  thể . Ngay cả oxy gắn với Hb tới mô cũng phải trở về dạng hòa tan tế bào mới sử dụng được .
Để phát huy hiệu quả những ưu thế của oxy hòa tan y học hiện đại đã xây dựng nên  phương pháp điều trị  OXCA . Với phươngpháp này   bệnh nhân được  hô hấp bằng oxy tinh khiết ở áp suất cao .  Khi đó lượng oxy hòa tan trong máu tăng  .  Lượng oxy được vận chuyển tới tế bào tăng nhanh một cách chủ động ;  khắc phục được các hạn chế  của con đường vận chuyển bằng oxy kết hợp ( Hb
O2  ) .

            – Vận chuyển oxy của cơ thể trong điều kiện áp suất cao

Ở môi trường áp suất cao, lượng oxy hòa tan vào huyết tương tăng lên phụ thuộc vào việc tăng áp lực riêng phần của nó trong khí hít vào. Từ đó tăng dung lượng oxy trong các dịch  của cơ thể (máu, chất lỏng mô chiếm 70% trọng lượng cơ thể) cho phép tăng nhanh hàm lượng oxy trong những tế bào 

      Áp suất của oxy trong tế bào phụ thuộc vào PO2 phế nang và PO2 của máu động mạch . Trong điều kiện bình thường, 2 đại lượng này  rất gần nhau . Với oxy cao áp, mức chênh lệch chỉ số này trở nên đáng kể.

      Khi tăng áp suất của môi trường bên ngoài, phân áp của các khí trong phổi tăng  tỷ lệ với mức  tăng của áp suất chung và phần trăm khí đó trong hỗn hợp khí thở vào. Khi tăng áp suất của oxy thở vào đến 2,3,4 at , POphế nang  tăng lên 14 , 22 , 30 lần so với hô hấp bằng không khí dưới áp suất khí quyển.

      Trong điều kiện OXCA bão hòa oxy máu kết thúc rất sớm trước khi máu đi đến cuối mao mạch phổi. Với PO2 tăng trong máu động mạch nhu cầu oxy của các mô có thể hoàn toàn được thỏa mãn . Cứ tăng áp suất của oxy thở vào lên 1at trong điều kiện nhiệt độ không đổi thì lượng oxy hòa tan bổ sung khoảng 2,3 ml trong 100ml máu. Hô hấp bằng oxy tinh khiết ở áp suất 3 at tăng  hòa tan oxy trong máu khoảng 6,65% (6,65ml), gấp 22 lần so với hô hấp dưới áp suất khí quyển. Lúc này lượng oxy hòa tan  bằng lượng oxy chênh lệch giữa máu động mạch và tĩnh mạch, nghĩa là bằng lượng oxy cần thiết cho chuyển hóa tế bào. Như vậy, dưới áp lực 3 at, OXCA sẽ tạo ra một nguồn cung cấp oxy mới cho tế bào đủ để đảm bảo mọi hoạt động sống của cơ thể, có thể thay thế chức năng Hb của hồng cầu. Bằng thực nghiệm người ta đã chứng minh cơ thể vẫn hoạt động bình thường khi ta thay máu bằng dung dịch dextran hay ringer nếu cơ thể ở trong môi trường oxy tinh khiết dưới áp lực 3 at. Đó là cơ sở sinh lý để sử dụng OXCA trong điều trị các bệnh trạng thiếu oxy, đảm bảo sự sống .

Tóm lại, phương pháp OXCA có  nhiều ưu thế so với khi sử sụng oxy ở áp suất bình thường, cụ thể:
– Bù trừ dần bất kỳ dạng thiếu oxy nào , trước hết thiếu oxy mô do rối loạn, thiểu năng hô hấp ngoài : giảm bề mặt thông khí phổi, rối loạn tuần hoàn phổi, tăng bề dày phế nang , mao mạch.
– Làm tăng dung tích oxy máu trong các bệnh có liên quan đến giảm Hb về số lượng ,chất lượng
– Kéo dài khoảng cách khuếch tán có hiệu quả của  
Ovào các mô.
– Đảm bảo các nhu cầu chuyển hóa của mô khi tốc độ dòng máu bị giảm.
– Tạo một lượng oxy  dự trữ  nhất định trong cơ thể
– OXCA còn là phương pháp để làm bình thường hóa P
Ovà hàm lượng Otrong máu động mạch, khi máu động mạch bị pha lẫn máu tĩnh mạch.

        Mặt khác, ở điều kiện áp suất cao, oxy ngoài các tác dụng ưu thế như trên  còn có tính chất dược lý như một lọai thuốc: kích thích tăng khả năng miễn dịch, điều hòa vận mạch, chống nhiễm trùng nhất là vi khuẩn kỵ khí, cầm máu,… Người thầy thuốc cần nắm vững và có các chỉ định đúng đắn, đưa ra một liều oxy điều trị và điều dưỡng thích hợp cho từng loại bệnh và từng người bệnh cụ thể.

Bs. Nguyễn Kim Phong

Share This Post

4 Comments - Write a Comment

  1. Xin chào các bác sĩ!
    Bác sĩ cho em hỏi, cháu nhà em bị teo tiểu não bẩm sinh, hiện gia đình em đang ở Hà Nội. Em muốn hỏi ở Hà Nội có điều trị bệnh bằng ôxy cao áp không? Và điều trị tại bệnh viện nào?
    Em xin cảm ơn!

  2. Chào Chị Uyen,

    Bệnh teo tiểu não rất nên và cần được điều trị sớm bằng Oxy cao áp. Ở Hà Nội, chúng tôi biết tại Viện bỏng quốc gia, bệnh viện 108, có lắp đặt máy oxy cao áp. Chị có thể liên hệ để nếu có thể thì điều trị cho cháu.

    Chúc sức khỏe,
    Bs. Minh Dung.

  3. KG bác sỹ.
    Bố em hiện đang bị bỏng nặng trên 50% do điện cao áp phóng vào và đang được điều trị tại khoa Bỏng BV Chợ Rẫy, tính đền hôm nay đã là 4 ngày.
    Theo các BS khoa Bỏng cho biết thì 15 ngày tới sẽ rất quan trọng, quyết định tính mạng người bệnh.
    Xin BS cho biết khi nào có thể điều trị oxy cao áp được (sau 15 ngày nêu trên hay có thể điều trị song song ngay lúc này)và các thủ tục cần thiết để có thể đưa bố em đến điều trị oxy cao áp tại quý Trung tâm

  4. Em Lê Hoàng
    Điều trị oxy cao áp bệnh nhân bỏng càng sớm càng tốt . Có thể vừa điều trị nội khoa ( tại bệnh viện Chợ rẫy ) vừa điều trị oxy cao áp càng tốt cho bệnh nhân . Tuy nhiên bố em bị bỏng nặng nếu thấy việc di chuyển không an toàn có thể bệnh viện không thực hiện theo hướng này. Khi nào bệnh viện cho phép em có thể chuyển bố em đến Trung tâm oxy cao áp điều trị
    Chào em , chúc bố em mau khỏe
    Bs Minh Dung

Post Comment