Previous
Next

CHUYÊN MỤC

TIN TỨC Y KHOA MỚI NHẤT

Huyết áp cao, ít điều nên biết

Nói về cao huyết áp thì hầu như ai cũng hiểu là bệnh do huyết áp vì lý do nào đó bỗng vượt quá định mức bình thường rồi không thèm xuống! Nhưng số người hiểu thêm chút nữa về cơ chế sinh bệnh và nhất là về hậu quả nghiêm trọng của căn bệnh này vẫn còn là thiểu số! Đáng nói hơn nữa, đáng lo hơn nhiều là không ít người chẳng những hiểu ít mà thậm chí còn hiểu sai về căn bệnh này.

Thí dụ:

  • Huyết áp không hề cố định mà thay đổi rất thường theo nhịp sinh học, nếp sinh hoạt, trọng lượng, tuổi đời của mỗi đối tượng cá biệt. Do đó, không nên chỉ dựa vào một lần đo rồi thờ ơ vì thấy bình thường hay hốt hoảng vì huyết áp cao.
  • Không thể đánh giá huyết áp trong lúc cơ thể đang vận động cho dù huyết áp có tăng cao. Gọi là cao huyết áp khi huyết áp nhiều lần vượt quá trị số 140/90 trong lúc nghỉ ngơi. Định mức này thấp hơn ở người bệnh tiểu đường (130/80) hay thấp hơn nữa (125/85) nếu đã có biến chứng ở thận hay mắt.
  • Ít khi cao huyết áp biểu lộ qua triệu chứng lâm sàng như nhức đầu, chóng mặt, ù tai, cáu kỉnh, mất ngủ… nên cả bệnh nhân lẫn thầy thuốc dễ bị lừa. Muốn chẩn đoán bệnh chỉ có thể dựa vào kết quả đo huyết áp một cách định kỳ và so sánh kết quả.
  • Không dễ xác minh nguyên nhân của bệnh cao huyết áp, như bệnh thận hay rối loạn nội tiết tố. Bên cạnh yếu tố di truyền, có một số điều kiện thuận lợi khiến bệnh bộc phát như xơ vữa động mạch, hút thuốc, béo phì, nghiện rượu, ít vận động, stress, bệnh tiểu đường, bệnh tuyến giáp… Huyết áp của người trong tình trạng vừa kể vì thế cần được kiểm soát thường hơn.
  • Quan điểm không cần dùng thuốc dù biết huyết áp đã tăng nhưng vì không có triệu chứng gây khó chịu là một nhận định sai lầm nghiêm trọng. Cao huyết áp nếu không được điều trị đến nơi đến chốn là lý do dẫn đến nhiều biến chứng như viêm tĩnh mạch, viêm cầu thận, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não… Nguy cơ này càng nhanh chân hơn nữa nếu nạn nhân đồng thời hút thuốc, bị bệnh tiểu đường, bị tăng chất mỡ trong máu.
  • Một khi đã dùng thuốc, phải dùng thuốc mỗi ngày liên tục để tránh tình trạng huyết áp bất ngờ tăng cao. Đừng dùng thuốc theo kiểu chỉ mỗi khi ghi nhận huyết áp tăng. Mặt khác, đừng dùng thuốc một cách mù quáng khiến huyết áp tụt thấp trong quá trình điều trị. Cũng đừng ngưng thuốc khi thấy huyết áp ổn định.
  • Để đánh giá huyết áp một cách chính xác và khách quan nên đo huyết áp nhiều lần trong ngày nhưng đúng giờ nhất định trong 3 ngày liên tục và ghi tất cả kết quả để thầy thuốc đánh giá diễn tiến.
  • Khó giữ nguyên liều lượng thuốc trong suốt liệu trình. Trái lại, thầy thuốc phải tăng hay giảm thuốc hạ áp tùy theo huyết áp, thể trọng, cơ tạng của người bệnh. Trong nhiều trường hợp người bị cao huyết áp, đặc biệt là bệnh nhân tiểu đường, cần được điều trị bằng nhiều loại thuốc hạ áp, thay vì chỉ đeo đuổi một loại thuốc nào đó mà không kiểm soát hiệu năng toàn diện và phản ứng phụ.
  • Bệnh tim mạch trước sau vẫn đứng đầu trên bảng tỷ lệ tử vong. Sở dĩ như thế không vì bệnh khó chữa mà vì trong đa số trường hợp thầy thuốc chưa huy động được sự chủ động cộng tác của người bệnh để tầm soát bệnh. Muốn được vậy thì biện pháp cơ bản chính là làm sao để mọi người hiểu rõ hơn về căn bệnh này. Trang sức khỏe trên các phương tiện truyền thông đại chúng vì thế quan trọng gấp trăm lần viên thuốc hạ áp.

(52)
Tuyến giáp, mạnh yếu đều không xong

Khi bàn về nội tiết tố thì nhiều người có khuynh hướng nhìn lên quá cao, đến tận tuyến yên trong não bộ, kẻ lại hạ tầm nhìn quá thấp xuống chỗ kín đáo, đến tiền liệt tuyến, đến buồng trứng. Ít ai để ý đến một cơ quan nội tiết vốn không lớn về kích thươc, lại thêm núp khéo trong vùng yết hầu nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng vì không chỉ cho hoạt động của hệ nội tiết mà đồng thời ảnh hưởng trên chức năng của hệ tuần hoàn, thần kinh và sinh dục. Đó là tuyến giáp trạng!

Nếu có người ăn nhiều mà ốm trong khi người khác nhịn ăn vẫn mập; nếu có người trời nóng vẫn lạnh run trong khi kẻ khác đổ mồ hôi ướt áo dù ngoài trời lạnh như cắt da là vì tuyến giáp hoặc hoạt động theo kiểu “không cần tính điểm”, hoặc ngược lại, “vượt mọi chỉ tiêu” dù không ai yêu cầu. Cường năng hay thiểu năng tuyến giáp đã từ lâu là hai thể dạng bệnh lý không còn xa lạ trong cuộc sống gọi là văn minh ở thế kỷ 21. Không có gì khó hiểu vì đó là cái giá phải trả do tuyến giáp là một trong các mục tiêu béo bở hàng đầu của stress. Cuộc sống càng căng thẳng thì tuyến giáp càng không sớm thì muộn khó tránh cảnh hoặc nhanh ẩu đoảng vì phản ứng thái quá, hoặc ai biểu cũng không làm do thái độ tiêu cực có tính toán.

Để đánh giá chức năng của tuyến giáp, bên cạnh triệu chứng lâm sàng như mạch, huyết áp, thân nhiệt, tổng trạng… thầy thuốc thường dựa vào vài tiêu chí trong xét nghiệm sinh hóa. Đó là

  • TG (thyreoglobulin) được tuyến giáp tổng hợp vì là loại chất đạm quan trọng trong cấu trúc của nội tiết tố thyroxin. Làm nhiều dễ thặng dư sản phẩm. Tuyến giáp càng hăng máu thì hàm lượng TG trong máu càng cao. Thông thường trị số của chất này không cao hơn 50microgram/lít. TG tăng cao trong máu trong bệnh bướu cổ lồi mắt (Basedow), khi viêm tuyến giáp gia tăng năng suất. Nghiêm trọng hơn nữa, là khi tuyến giáp phì đại hay có khối u. Thầy thuốc thường kiểm soát TG một cách định kỳ ở người đã giải phẫu cắt bỏ tuyến giáp vì trị số này gia tăng thấy rõ trong trường hợp di căn. Ngược lại, trị số này giảm thiểu rất nhiều ở người nhịn ăn quá độ để làm ốm, hay thường gặp hơn, ở người dùng sai qúa liều thuốc có chứa nội tiết tố tuyến giáp khiến tuyến giáp giận lẫy không thèm hoạt động.
  • TSH, T3 và T4 là các thể dạng nội tiết tố điển hình của tuyến giáp trạng. Cơ thể càng có nhu cầu năng lượng thì tuyến giáp càng phải phóng thích TSH, T3 và T4. Thông thường thì thầy thuốc biên giấy xét nghiệm với hai loại này sau khi phát hiện có vấn đề với TG nhằm xác minh tình trạng cường hay thiểu năng tuyến giáp. TSH, T3 và T4 không chỉ tăng trong bệnh Basedow, cường năng tuyến giáp hay viêm tuyến giáp mà cũng có thể vì dùng thuốc có khoáng tố iốt lâu ngày. Ngược lại, T3 và T4 giảm thiểu thấy rõ trong bệnh viêm tuyến giáp có tính chất di truyền (còn gọi là bệnh Hashimoto), sau khi giải phẫu tuyến giáp, sau đợt xạ trị, ở người thiếu iốt trầm trọng, hay do thiểu năng tuyến yên, cơ quan điều khiển hoạt động của tuyến giáp.

Trong cuộc sống với stress đang lên ngôi quả thật thái quá hay bất cập là chuyện thường tình. Giử sao cho trung dung mới khó. Hoạt động của tuyến giáp trạng là một thí dụ điển hình cho thấy không dễ để đừng thiên vị. Nói chi tuyến giáp, tình đời xưa nay vẫn thế.

(53)
Tại sao xoang viêm lâu lành?

Có một điều rõ ràng. Viêm xoang đang là bệnh phổ biến đến độ xoang nào không viêm mới lạ! Có một điều rỏ ràng hơn nữa. Hiện không thiếu thuốc để điều trị viêm xoang nhưng rất nhiều trường hợp viêm xoang cấp sau đó chuyển sang thể viêm xoang mãn tính với đủ loại hậu quả nhiêu khê gây ảnh hưởng bất lợi trên sức đề kháng của nạn nhân. Đó là chưa kể đến gánh nặng tài chính vì tình trạng nay đau mai yếu gây trở ngại cho chuyện lao động, học tập.

Đáng nói hơn nhiều là phần lớn bệnh nhân đã được điều trị với nhiều loại thuốc, thậm chí thường khi với thuốc kháng sinh đời mới đắt tiền. Ấy thế, mà không nói riêng ở nước mình, ngay cả ở các quốc gia đã có nền y tế với cấu trúc và hiệu năng ổn định, viêm xoang mãn từ viêm xoang, viêm mũi dị ứng, viêm họng mãn, viêm nha chu, viêm tai giữa… trước sau vẫn là vấn đề nhức nhối của cả bệnh nhân lần thầy thuốc.

Lý do là vì phần đông bệnh nhân, kể cả không ít thầy thuốc vẫn tưởng hễ có thuốc là xong việc. Đó là chưa kể đến trường hợp thầy thuốc theo quan niệm muốn chống viêm chỉ cần thuốc kháng viêm. Trên thực tế, liệu pháp điều trị viêm xoang, theo kiểu nào cũng thế, nếu muốn đạt hiệu quả tối đa, cần được hỗ trợ bằng một số biện pháp như dưới đây:

  • Uống tối thiểu hai lít nước trong ngày bằng cách uống đều đặn mỗi giờ. Đừng quên là muốn tống khứ đàm nhớt ứ đọng và gắn chặt như keo trong xoang thì trước hết phải pha loãng.
  • Tăng lượng kẽm dự trữ vì cơ thể thường thiếu khoáng tố này trong lúc viêm tấy. Nên nhớ là vết thương khó lành nếu thiếu kẽm. Cũng đừng quên kẽm là nhân tố sinh học cần thiết cho tác dụng tối ưu của nhiều loại thuốc kháng sinh. Nhờ kẽm mà liều thuốc trung bình có được tác dụng cực đại.
  • Đừng chỉ dựa lưng vào thuốc kháng sinh với hóa chất tổng hợp. Nên cùng lúc áp dụng hoạt chất kháng sinh thiên nhiên trong dâu tây, củ hành, gừng… thay vì vội vã nuốt thuốc kháng sinh bất kể bài bản rồi vô tình tiếp tay cho hiện tượng lờn thuốc.
  • Tiếp tế cho cơ thể sinh tố C nhiều hơn thường ngày để yểm trợ hoạt động của hệ miễn dịch.
  • Đồng thời bổ sung tiền sinh tố A, nhân tố cần thiết để bảo vệ cấu trúc khỏe mạnh của da niêm, chẳng hạn với khoai lang ta, đu đủ, bí rợ…
  • Một trong các cơ quan phải tăng năng suất làm việc trong lúc xoang đang bị viêm là tuyến thượng thận. Tuyến này lại chỉ được việc nếu cơ thể đừng thiếu canxi. Chế độ dinh dưỡng dồi dào canxi trong lúc viêm xoang là biện pháp khéo léo để cơ thể đừng hết pin quá sớm trong cuộc chạy đua chống bệnh.

Chữa viêm xoang mà chỉ trông mong vào thuốc kháng sinh thì không có gì lạ nếu xoang lâu lành, nếu bệnh dễ tái phát. Hiểu thêm cách hỗ trợ cho thuốc chính là đòn bẩy để phác đồ điều trị có tác dụng nhanh, mạnh và toàn diện. Nói cách khác, thầy thuốc có thể nhờ đó đơn giản hóa liệu pháp và thu ngắn liệu trình. Người bệnh nào muốn gì hơn!

(54)
Táo bón, hại thân vì ngại miệng

Ông bà ắt hẳn có lý khi xếp chức năng đại tiện vào nhóm “tứ khoái”. Cảm giác thoải mái khi bình tâm an tọa trong cảnh của một cỏi của riêng ta rõ ràng là một trong các tiêu chí cụ thể để đánh giá chất lượng của cuộc sống.

Nhưng nếu chỉ đánh giá chức năng đại tiện như một động tác đào thải phế phẩm thì lầm. Hoạt động đó có mối liên hệ mật thiết với nhiều chức năng khác như hệ biến dưỡng, nội tiết và miễn nhiễm trong thế môi hở răng lạnh. Không có gì khó hiểu vì phế phẩm càng ở lâu trong khung ruột, càng ít nước, càng thiếu chất xơ càng dễ bị lên men dưới ảnh hưởng của tập thể vi sinh có hại luôn sống chực chờ trong lòng đường tiêu hóa. Hiện tượng lên men càng mạnh thì hàm lượng độc chất gây dị ứng ngoài da, thoái hóa cơ khớp, lão hóa trước tuổi, thậm chí sinh ung thư càng cao. Trên cơ sở đó, nếu có cách nào thải trừ phế phẩm cho sớm trước khi chúng kịp lên men thì đó là biện pháp đơn giản nhưng hữu hiệu để dự phòng nhiều bệnh chứng nghiêm trọng. Điều trị táo bón vì thế là điều phải làm để chuyện thường tình đừng trở thành bất thường một cách đáng tiếc.

Người bị táo bón do đó cần mạnh dạn bày tỏ nỗi buồn với thấy thuốc để cùng nhau đi tìm giải pháp. Đừng quên cường độ táo bón bao giờ cũng tỷ lệ thuận với xác suất nhiễm bệnh nào đó. Cũng đừng quên tần số táo bón càng cao là điều kiện thuận lợi để nhiều căn bệnh có thể phát tán. Nói một cách khác, nhiều loại bệnh lý tuy có thể tiềm ẩn nhưng đã không thể thành hình oan uổng đến thế nếu gia chủ lúc nào cũng xuôi chèo máy mát khi bước vào nhà… vệ sinh!

Ngành bảo hiểm y tế ở nhiều quốc gia tiên tiến ắt hẳn phải có lý do chính đáng khi tài trợ hoàn toàn cho người chịu tham gia chương trình thăm khám trực tràng khi phát hiện dấu hiệu táo bón kéo dài. Đừng sợ đau cũng đừng xấu hổ. Không còn chuyện đó với phương tiện kỹ thuật hiện nay. Biện pháp tầm soát bệnh lý trực tràng đáng được lưu tâm nhiều hơn nữa cho bà con nông dân xứ mình, những người đang phải tiếp xúc hàng ngày với hóa chất nông nghiệp mặc dầu nhà sản xuất nào cũng mạnh miệng quảng cáo về tính an toàn của sản phẩm. Thêm vào đó, cần lưu ý biện pháp tầm soát ung thư trực tràng khi có dấu hiệu táo bón vì rất nhiều ông là đệ tử trung thành của khói thuốc lá và độ cồn.

Ai cũng biết cửa miệng là khe hở để nhiều loại bệnh chứng có cơ hội thâm nhập bằng cách núp bóng miếng ăn. Bệnh từ đầu vào nhiêu khê thế nào thì bệnh ở đầu ra cũng không kém phần nghiêm trọng. Hễ vào phải có lúc ra. Thu nhiều mà không chi cho hợp lý thì sớm muộn cũng mất quân bình. Khi đó không bệnh đúng là chuyện hiếm thấy.

(55)
Vệ sinh rau cải, an toàn trên hết
Trong thời gian gần đây khuynh hướng tìm về thiên nhiên rõ ràng đang được cổ động trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Nhờ kiến thức cập nhật về sinh tố, khoáng tố, chất kháng oxy-hóa… nên thực phẩm “xanh” đang được ưa chuộng khắp nơi. Đáng mừng vì rau cải, hoa quả không hề thiếu ở nước mình, ngay cả khi gặp lúc hạn hán thất mùa. Nhưng đáng tiếc là nguồn thực phẩm rau trái đầy giá trị ở nước ta, một phần quan trọng trong nghệ thuật gia chánh của nước nhà, vẫn chưa được coi trọng và quảng bá đúng mức. Bằng chứng là nhiều người tuy tiêu thụ rau cải hàng ngày nhưng chưa hiểu đúng về cách bảo quản và tận dụng nguồn dưỡng chất trong rau quả.

Thí dụ:

  • Rau cải trông bề ngoài tuy tươi tốt nhưng nếu được canh tác bằng hóa chất, bằng nước thải đầy kim loại nặng thì rau chẳng khác nào thuốc độc!
  • Rau cải nếu trữ quá lâu, cho dù được bảo quản trong tủ lạnh, rất dễ thất thoát hầu hết sinh tố sau 4 ngày kể từ lúc thu hoạch. Do đó, nếu mua được rau quả từ nhà vườn thuộc địa phương lân cận thì tốt nhất vì đỡ mất thời giờ chuyên chở. Thêm vào đó, nên mua lượng rau quả đủ dùng ngay hay trong thời gian ngắn. Trữ rau quá lâu thì rau chẳng khác nào… rác!
  • Khi chế  món rau trộn đừng trộn dầu dấm, đừng rưới sốt vào rau cải quá sớm trước khi ăn vì chỉ làm mất hoạt chất trong rau cải.
  • Tất nhiên phải rửa rau cho sạch nhưng đừng rửa quá lâu dưới vòi nước rỉ ra vì trôi hết sinh tố. Đừng ngâm rau trong nước cả giờ vì dưỡng chất bị biến thể. Rửa rau cho nhanh nhưng đừng hà tiện nước. Đừng bao giờ rửa rau bằng nước ấm nếu muốn giữ lượng sinh tố trong rau.
  • Tuyệt đối đừng luộc rau cải đến chín nhừ vì khi đó chỉ còn xác rau trong nước! Tốt nhất là hấp với ít nước, lâu mau, từ vài phút đến 10 phút, tùy theo rau cải thuộc loại mềm hay cứng. Với các loại củ có vỏ, như khoai lang, cũng thế. Sinh tố bị thất thoát dễ dàng và tối đa nếu luộc sau khi lột vỏ. Ngược lại, hấp nhưng để vỏ là hình thức giữ được hoạt chất tối đa. Luộc hay hấp với càng nhiều nước càng dễ mất sinh tố vì hơi nước trong nồi hủy hoại cấu trúc nguyên thủy của sinh tố. Luộc “khô”trong lò vi ba là một trong các giải pháp giúp rau vừa chín nhưng vẫn còn chất bổ.
  • Trụng nhanh rau cải trong nước sôi rồi để dành trong tủ đông lạnh là phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giữ rau cải vẫn ngon, vẫn bổ sau khi rã đông.
  • Rau cải bày bán hàng giờ dưới trời nắng gắt hay trên lề đường ngập khói xe qua lại chẳng những thiếu hụt dưỡng chất mà còn có thể nhiễm độc chất trong môi trường từ bụi bậm, khói xăng dầu… Khi đó cho dù có áp dụng thật đúng các biện pháp vừa kể thì cũng bằng không.

Ai cũng hiểu thực phẩm quan trọng đến thế nào để bảo vệ sức khỏe. Nhưng thực phẩm nào nên thuốc cho nổi nếu món ăn thiếu vệ sinh, hay thậm chí nếu thực phẩm nhiễm độc?! Ăn mà không bổ đã đáng trách, huống gì ăn để trúng độc! Không lạ gì nếu ở các nước khác người ta bao giờ cũng đánh giá bộ máy y tế qua hiệu năng của ngành vệ sinh công cộng và y tế cộng đồng, thay vì chỉ tập trung vào trang thiết bị cao cấp hay học vị lý thuyết của đội ngũ nhân sự chuyên môn. Ở điểm này thì xứ mình khác với nước người.

Bác sĩ Lương Lễ Hoàng, Trung Tâm Oxy Cao Áp, Tp. HCM.

Facebook
Twitter

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

THÔNG TIN MỘT SỐ BỆNH NHÂN ĐÃ VÀ ĐANG ĐIỀU TRỊ TẠI TRUNG TÂM