Đằng sau một bệnh nhân nằm bất động, mất khả năng giao tiếp là cả gia đình ngày đêm chăm sóc, chờ đợi những tín hiệu hồi phục dù nhỏ nhất. Trong hành trình ấy, cùng với những phương pháp điều trị y khoa và phục hồi chức năng khác, oxy cao áp đang được quan tâm, là một hướng đi mang nhiều hy vọng.
Không ai chuẩn bị trước cho khoảnh khắc người thân của mình đột ngột rơi vào tình trạng hôn mê, mất khả năng nhận thức sau một biến cố sức khỏe nghiêm trọng. Một cơn tai biến mạch máu não, chấn thương sọ não, thiếu oxy não hay nhiễm trùng, nhiễm độc nặng có thể khiến cuộc sống của cả gia đình thay đổi hoàn toàn.
Sống thực vật – tình trạng y khoa phức tạp cần được đánh giá chính xác
Trong đời sống thường ngày, cụm từ “sống thực vật” thường được sử dụng để chỉ những người bệnh mất khả năng giao tiếp và nhận thức rõ ràng với môi trường xung quanh, nhưng vẫn duy trì chức năng sống: tim mạch, hô hấp bài tiết… Tuy nhiên, về chuyên môn, trạng thái ý thức có nhiều mức độ khác nhau như hôn mê, trạng thái thức tỉnh không đáp ứng và trạng thái ý thức tối thiểu.
Việc phân biệt các tình trạng này rất quan trọng bởi khả năng phục hồi, tiên lượng và phương pháp điều trị có thể khác nhau đáng kể.
Nguyên nhân gây tổn thương não cũng rất đa dạng. Bao gồm, tai biến mạch máu não, chấn thương sọ não, thiểu năng tuần hoàn… gây thiếu oxy não, nhiễm trùng, nhiễm độc thần kinh hoặc các bệnh lý khác đều có thể dẫn đến rối loạn ý thức.
Không phải mọi bệnh nhân sống thực vât đều có cùng cơ hội hồi phục. Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương, thời gian diễn biến, tuổi tác, bệnh nền và nhiều yếu tố chuyên môn khác.
Do đó, điều quan trọng đầu tiên là người bệnh cần được thăm khám, đánh giá toàn diện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa thần kinh, hồi sức và phục hồi chức năng.
Oxy cao áp và cơ chế hỗ trợ cung cấp oxy cho mô não
Một trong những phương pháp điều trị tình trạng sống thực vật là dùng oxy cao áp. Đây là phương pháp đưa người bệnh vào buồng điều trị chuyên dụng, thở oxy y tế nồng độ cao trong môi trường áp suất được kiểm soát.
Theo cơ chế sinh lý, khi áp suất môi trường tăng lên, lượng oxy hòa tan trong huyết tương tăng. Điều này giúp tăng khả năng vận chuyển oxy đến các mô trong những điều kiện phù hợp.
Bác sĩ Nguyễn Kim Phong, Giám đốc Trung tâm Điều trị Oxy Cao áp Thanh Xuân (32 Tiền Lân 14, Bà Điểm, TPHCM), người nhiều năm điều trị cho người sống thực vật cho biết, đối với bệnh nhân có tổn thương não, vấn đề cung cấp oxy cho mô thần kinh luôn là một nội dung quan trọng trong quá trình điều trị. Não là cơ quan có nhu cầu oxy và năng lượng cao, vì vậy tình trạng thiếu oxy có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tế bào thần kinh.
Về bệnh học, oxy cao áp được quan tâm bởi một số cơ chế sinh học tiềm năng như cải thiện tình trạng oxy tới mô, điều hòa phản ứng viêm và tác động đến một số quá trình liên quan đến phục hồi tế bào khác.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng việc tăng lượng oxy cung cấp cho mô không đồng nghĩa với việc các tế bào thần kinh đã bị tổn thương sẽ phục hồi nhanh chóng. Hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào bản chất và mức độ tổn thương của từng bệnh nhân.
Một số nghiên cứu đã khảo sát việc sử dụng oxy cao áp ở bệnh nhân rối loạn ý thức. Nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí Brain and Behavior, thực hiện trên 484 bệnh nhân, ghi nhận một số cải thiện về thang điểm đánh giá ý thức sau điều trị.
Đối với người bệnh rối loạn ý thức kéo dài, điều trị không chỉ dừng lại ở một phương pháp đơn lẻ. Chăm sóc toàn diện cần phối hợp nhiều giải pháp như kiểm soát bệnh nền, dinh dưỡng, phòng ngừa loét tỳ đè, chăm sóc hô hấp, kiểm soát nhiễm trùng, vận động phù hợp và phục hồi chức năng.
Gia đình cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phục hồi. Việc duy trì môi trường chăm sóc an toàn, giao tiếp nhẹ nhàng, theo dõi những thay đổi của người bệnh và phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế là những yếu tố không thể thiếu.
Đối với gia đình có người thân sống thực vật, hành trình phục hồi có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Không có một công thức chung cho tất cả bệnh nhân và cũng không có phương pháp nào có thể bảo đảm tất cả người bệnh sống thực vật sẽ tỉnh lại. Nhưng oxy cao áp qua thực tế đã và đang mang lại niềm tin và hy vọng. Những kết quả nhiều khi vượt qua hy vọng ban đầu. Bệnh nhân được điều trị oxy cao áp càng sớm càng tốt, nhất là trong những tháng đầu và khi đó niềm hy vọng và mong muốn càng có thêm cơ hội trở thành sự thật.
Nguyễn Minh
Tạp chí Gia Đình Việt Nam
